Peptydy kolagenowe a kolagen. Hydrolizat, liofilizat i zimna ekstrakcja

Kolagen, żelatyna, hydrolizat, peptydy kolagenowe, liofilizat. Na półce wszystkie te nazwy stoją obok siebie, ceny różnią się kilkukrotnie, a etykiety rzadko tłumaczą, czym jedno różni się od drugiego.

Kolagenem zajmuję się od 2003 roku, kiedy w Polsce mało kto wiedział, co to w ogóle jest. Przez te lata widziałem na etykietach wszystkie możliwe nazwy. Dlatego rozkładam temat na czynniki pierwsze, krótko i bez marketingu.

Jedno zastrzeżenie na start. Jestem wspólnikiem WellU, a ten tekst opowiada także o technologii, na której stoją nasze produkty. Tym bardziej trzymam się faktów, które możesz sprawdzić, i nie obiecuję żadnych efektów.

Kolagen, czyli białko, z którego jesteś zbudowany

Kolagen to najczęściej występujące białko w ludzkim ciele. Jest w skórze, ścięgnach, chrząstkach, kościach i naczyniach krwionośnych. Organizm wytwarza go sam, z aminokwasów, które dostarczasz z jedzeniem.

W naturalnej postaci kolagen to ogromna cząsteczka: trzy długie łańcuchy białkowe skręcone w potrójną spiralę, jak lina z trzech splotów. Taki kolagen natywny waży około 300 kilodaltonów. Ta spirala jest jego znakiem rozpoznawczym i zarazem najdelikatniejszą częścią. Łatwo ją zniszczyć temperaturą i agresywną chemią.

Żadna duża cząsteczka białka nie przechodzi w jelicie do krwi w całości. Każde białko z jedzenia organizm najpierw tnie na mniejsze kawałki, a do krwi trafiają pojedyncze aminokwasy albo krótkie ich łańcuszki, czyli peptydy.

Żelatyna, czyli kolagen ugotowany

Żelatynę znasz z galaretki i z rosołu, który po ostygnięciu tężeje. To kolagen, który pod wpływem wysokiej temperatury stracił spiralną budowę. Łańcuchy się rozplotły, ale nadal są długie.

Dlatego żelatyna rozpuszcza się w ciepłej wodzie, a po ostygnięciu tężeje. To produkt do kuchni, nie suplement.

Hydrolizat, czyli rynkowy standard

Większość kolagenu w suplementach na rynku to hydrolizat. Powstaje, kiedy kolagen, zwykle najpierw przerobiony na żelatynę, tnie się na krótkie odcinki enzymami albo kwasem. Te odcinki to peptydy kolagenowe o masie zwykle od 3 do 6 kilodaltonów, kilkadziesiąt razy mniejsze od kolagenu natywnego. Zestawienie tych wartości znajdziesz w przeglądzie León-López i współpracowników z 2019 roku.

Uczciwie trzeba powiedzieć, co jest w hydrolizacie dobrego. Rozpuszcza się w zimnej wodzie, nie tężeje, jest tani i łatwo dostępny. Najczęściej powstaje ze skór i kości bydła albo świń, rzadziej z ryb. Dlatego spotkasz go w proszkach, w których porcja liczy się w gramach.

Hydrolizat ma też jedną cechę, o której mało kto mówi. To kolagen celowo rozbity, najpierw wysoką temperaturą, potem enzymem. Z pierwotnej potrójnej spirali nie zostaje nic, zostają krótkie fragmenty białka.

Droga WellU: zimna ekstrakcja i peptydy

W 2003 roku prof. Andrzej Frydrychowski, lekarz i fizjolog z Akademii Medycznej w Gdańsku, zgłosił w Urzędzie Patentowym sposób pozyskiwania kolagenu ze skór ryb słodkowodnych. Zamiast gotowania i hydrolizy skóry ryb zalewa się łagodnym roztworem kwasów owocowych, glikolowego i mlekowego, i trzyma w temperaturze od 2 do 20 stopni Celsjusza przez co najmniej 12 godzin. Cel zapisany w opisie patentowym jest jeden: zachować strukturę kolagenu w postaci potrójnej spirali w możliwie niezmienionym stanie. Stąd nazwa: zimna ekstrakcja.

Za formułę kolagenu z zimnej ekstrakcji prof. Frydrychowski otrzymał w 2006 roku nagrodę EUREKA. Ten sam rok, w którym zgłosił metodę, czyli 2003, jest rokiem, w którym ja zacząłem zajmować się kolagenem.

Na tej metodzie WellU zbudowało swoją technologię i poszło dalej, w stronę tego, co w kolagenie rybim najcenniejsze. Zamiast sprzedawać „kolagen w ogóle”, technologia skupia się na wyizolowaniu i zagęszczeniu peptydów kolagenu rybiego. To nasza specjalność i powód, dla którego o peptydach mówimy dużo, a o hydrolizacie prawie wcale.

Liofilizat, czyli suszenie bez gotowania

Peptydy z zimnej ekstrakcji trzeba jeszcze zamienić w coś, co da się zamknąć w kapsułce albo saszetce. W suplementach Nutrivi robi się to przez liofilizację.

Liofilizacja to suszenie przez zamrożenie. Surowiec się zamraża, a potem w obniżonym ciśnieniu woda odparowuje prosto z lodu, z pominięciem stanu ciekłego. Nie ma tu wysokiej temperatury, więc struktura białka zmienia się najmniej, jak to możliwe. Ta sama metoda służy do suszenia delikatnych surowców w farmacji i przy produkcji żywności liofilizowanej. Liofilizat ma przy tym budowę przypominającą gąbkę, która szybko wchłania wodę po rozpuszczeniu.

Dlatego na etykietach Nutrivi zobaczysz „liofilizowany kolagen rybi” albo „liofilizowane peptydy kolagenu rybiego”, a nie „hydrolizat kolagenu”. W Nutrivi Collagen Booster to 200 mg liofilizowanego kolagenu rybiego w kapsułce, z witaminą C z dzikiej róży. W Holistic Peptide Complex 300 mg peptydów kolagenu rybiego w porcji, w Physio Sport Peptide Complex 650 mg.

To miligramy, nie gramy, i to jest świadomy wybór. Hydrolizat sprzedaje się na łyżki proszku. Tutaj chodzi o skoncentrowany surowiec w kompozycji z innymi składnikami, więc porównywanie tych produktów z hydrolizatem po samej gramaturze nie ma sensu.

W kosmetykach Larens te same peptydy kolagenu rybiego pracują jako Biopeptide Complex. Opisałem go w osobnym tekście o peptydach w kosmetykach Larens.

Co się dzieje z peptydami po połknięciu

Tu najłatwiej o przesadę, więc idę po faktach.

Japoński zespół Iwai i współpracowników w 2005 roku podał ochotnikom hydrolizat i badał ich krew. Znalazł w niej krótkie fragmenty kolagenu, głównie dwuaminokwasowy peptyd prolina-hydroksyprolina, najwięcej po godzinie lub dwóch od spożycia.

Wynika z tego, że część kolagenu trafia do krwi nie tylko jako pojedyncze aminokwasy, ale też jako krótkie peptydy. Nie wynika z tego, że kolagen z suplementu odkłada się prosto w Twojej skórze czy kolanach. Takiego oświadczenia nie wolno w Unii formułować.

Co na to Unia Europejska

Każde oświadczenie zdrowotne o żywności, czyli zdanie typu „składnik X wpływa na Y”, musi w UE mieć zgodę opartą na ocenie Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności. W 2011 roku EFSA oceniła wniosek dotyczący hydrolizatu kolagenu i stawów i nie uznała związku przyczyny i skutku. Komisja Europejska odmówiła zgody.

Do dziś kolagen nie ma w UE żadnego zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego, bez względu na to, jak powstał. Uczciwy tekst o kolagenie może więc mówić, czym on jest, jak się go pozyskuje i co badają naukowcy, ale nie może obiecywać efektów.

Zatwierdzone oświadczenie ma za to witamina C: przyczynia się do prawidłowego tworzenia kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania skóry. Dlatego w wielu produktach z kolagenem, także w naszych, jest witamina C.

Na co patrzeć na etykiecie

Pierwsza rzecz to forma. „Hydrolizat kolagenu” albo „hydrolizowane peptydy kolagenowe” to kolagen rozbity enzymatycznie. „Liofilizowany kolagen” albo „liofilizowane peptydy” to surowiec wysuszony przez zamrożenie. „Żelatyna” to produkt do kuchni.

Druga to źródło: rybi, wołowy czy wieprzowy. Ma znaczenie przy diecie, alergiach i przekonaniach. Jeśli widzisz „kolagen roślinny”, to zwykle mieszanka aminokwasów i witamin, bo rośliny kolagenu nie mają.

Trzecia to dawka w porcji. Porównuj produkty tego samego rodzaju: hydrolizat z hydrolizatem po gramach, liofilizat z liofilizatem po miligramach.

Czwarta to pozostałe składniki. Witamina C ma zatwierdzone oświadczenie związane z tworzeniem kolagenu. Słodziki, aromaty i wypełniacze też tam będą, więc warto wiedzieć, ile ich jest.

Dlaczego organizmowi z wiekiem ubywa kolagenu, pisałem w tekście o kolagenie i jego ubywaniu, a o konkretnych produktach w osobnych wpisach o Nutrivi Collagen Booster i Holistic Peptide Complex.

Najczęstsze pytania

Czy peptydy kolagenowe i hydrolizat kolagenu to to samo? Nie zawsze. W większości produktów na rynku peptydy pochodzą z hydrolizy, ale peptydy kolagenu rybiego można pozyskać łagodniej, zimną ekstrakcją, i wysuszyć przez liofilizację, jak w suplementach Nutrivi.

Czym różni się liofilizat od hydrolizatu? Hydrolizat to kolagen celowo rozbity temperaturą i enzymami na krótkie fragmenty. Liofilizat to surowiec wysuszony przez zamrożenie i odparowanie wody z lodu, bez wysokiej temperatury, co najmniej zmienia strukturę białka.

Czym różni się żelatyna od kolagenu w suplemencie? Żelatyna to kolagen podgrzany, o długich łańcuchach, który tężeje po ostygnięciu. W suplementach spotkasz hydrolizat albo liofilizat, które rozpuszczają się w wodzie i nie tężeją.

Czy kolagen z suplementu wchłania się do krwi? Badania pokazują, że po spożyciu kolagenu we krwi pojawiają się krótkie peptydy, najwięcej po 1-2 godzinach. Nie jest to oświadczenie o wpływie na skórę czy stawy, bo takich oświadczeń kolagen w UE nie ma.

Dlaczego w produktach z kolagenem jest witamina C? Bo witamina C ma w UE zatwierdzone oświadczenie: przyczynia się do prawidłowego tworzenia kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania skóry.

Teraz, kiedy ktoś powie Ci, że każdy kolagen to to samo, będziesz wiedziała, gdzie leży różnica.

🖖 Pomyślności!

Informacja o współpracy: autor tekstu i zespół CzasNaWellU są partnerami WellU, a Dariusz Młynarski jest także wspólnikiem spółki. Za zakupy z linków na tej stronie możemy otrzymać prowizję. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.